» Dersim Mebusu Hasan Hayri Bey Dersim Ve Kürt Sorunu İle İlgili Neler Söyledi

Dersim Mebusu Hasan Hayri Bey Dersim Ve Kürt Sorunu İle İlgili Neler Söyledi - Yılmaz KOÇ

Paylas
Dersim Mebusu Hasan Hayri Bey Dersim Ve Kürt Sorunu İle İlgili Neler Söyledi
22 Mart 2013, Cuma 09:52:05
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

Dersim mebusu Hasan Hayri Bey, Dersim’de yaşayan Kürtlerle ilgili konuştu. Hasan Hayri Bey bu konuşmasında Halife Ömer Hazretleri zamanına kadar o bölge halkının geçirdiği evreleri tek tek anlattı.

3 Ekim 1921.

Türkiye Büyük Millet Meclisi daha önce aldığı karar gereğince Koçgiri İsyanı ile ilgili gizli bir toplantı yaptı.

Bu toplantıda Dersim mebusu Hasan Hayri Bey, Dersim’de yaşayan Kürtlerle ilgili konuştu.

Hasan Hayri Bey bu konuşmasında Halife Ömer Hazretleri zamanına kadar o bölge halkının geçirdiği evreleri tek tek anlattı.

Hasan Hayri Beyin, Meclis kürsüsünden anlattıkları şu şekildedir:

Hulefayı Raşidin Ömer Hazretlerinin zamanı hilâfetlerinde, oğlunu vali göndermişlerdi. O Muhammet Hanefi Hazretleri vali iken, Hazreti Alinin şahadeti ve müteakiben Kerbelâ faciası meydana geldi. Son­ra Kerbelâ vakası Emevilerin... Bunun yanındakiler yine Harzem eyaletine iltica etiler. Bugünkü günde Türk, aslan ve neslen Türk olarak orada yaşadılar.

Onlar orada iken başlı başına bir Hükümet teşkil edeme­diler. Bir cemiyet tesis ettiler ve bu ruhanî cemiyetleri de devam etti. Nitekim bu Muhammed Hanefi evlatlarının ruhen cemiyetinin semeresidir ki Eba Müslimi Horasaniyi çıkardı. Emevileri devirdi ve Abbasileri yerine ikame etti.

Sonra Abbasiler efendim, Hilâfet Makamına geçtikleri gibi Cafer Sadık'a ilk defa Hi­lâfet teklif edildi. Cafer Sadık da, İslami hükümler ile ilgili ihtilâflarla uğraşacağı için Makamı Hilâfeti Abdullah'a terk etti.

Bu şartlar zannedersem belki man­zum âliniz olmuştur, imamı Hasan Muaviye’ye terk ettiği zaman hilâfette birtakım şartlar teklif etti. Bunu şeyhlerden bir iki şeyhe, aynı zamanda Caferi Sadık'a teklif etti ve Hilâfet te bunu kabul etti.

Hilâ­fetin kabulünden sonra Hilâfetle aralarında zıtlık çıkmasın diye Müslümanların mallarının mali yönetimi imametin kontrolü altına verildi. İmametin kontrolüne verildi­ği için bu hazine mallarına el uzatamıyorlardı ve bu emvale el uzatmamak meselesinden dolayı saltanatı icra edemiyorlardı ve imameti kendilerine bir yük olarak gördüler.

Tahmin edildiği gibi bunlar arasında tezat başladı. Mansur zamanında nifak başladı. Derken yine dağıldı, İslami nifak oldu.

Sonra efendim Abbasilerin ta­kibatına uğradılar, yine Harzeme iltica ettiler. Harzemiler arasında kaldılar.

Şeyh Ahmet isminde bir zat Horasan'da Hükümet icrasında bulunmuş ve kaybolmuştu. Şeyh Ahmet emanetleri terk etti ve kendisi, ortadan kayboldu. Ehli beyt tümden imamı ehli beyt evlatlarına geçti.

Sonra efendim. Harzem beyleriyle bunlar bu yolda devam ederken Selçukiler azametli milletler içerisine girmeye başladı. Selçukilerden Alâeddin bunlara yer verdi, sonra efendim, Ab­basiler zamanında Harzem ve Cengiz bir... kesildi.

Huruç etti. İlk efendim, bunun darbesine Harzemler tesadüf etti. Başında bulunan Celâleddini Harzemi, Paşa Hazretlerinin emrettikleri gibi, beş altı sene harbe devam, bilâkis ve son muharebesini Erzincan’ın Ceyhan boğazından hücum etti. Harzemleri mahvettiler. Baki kalan ordusu bütün ailesiyle be­raber Dersim dağlarına kaçtılar. Bugünkü günde Der­sim dağlarında yaşıyorlar. Celâleddini Harzeminin me­zarı oradadır.

Sonra Dersimde bir kısım da Arap var, bu Arap kısmı da Şeyh Ahmet’in oğullarındandır. İşte bugün­kü günde Haydarî tabir ediyorlar ki; Haydar Şeyh Ahmet Hazretlerinin oğludur. Bunun da Hacı Bektaş Veli Hazretlerinin bu Selçukilerden, Celâleddini Selçuki kızkardeşi sultanının kabri de bura­dalardır, zannedersem.

İkinci Şeyh Ahmet’e tuttu kendi hemşiresini nikâh etti, kendisine damat etti. Ken­disine bu Anadolu dâhilinde yerler verdiler, bunlar kaldılar, ta Sultan Osmaniye’den, Sultan Bayezid za­manına kadar, Sultan Bayezid Veli zamanında Sünni ve Şii tefrikası ortaya çıktı. Sultan Bayezid Velinin oğlu Sultan Ahmet... hareket etti. Bu aile... tuttu, Malatya Sancağı dahilinde Şeyh Hasan namıyla anılan, o sıra kendi reisleri Hasan bulunuyordu, ki Alâeddin Sultanın hemşerisi idi, orada ikamet ettiler.

Yavuz Sultan Selim zamanında Çaldıran mu­harebesi dolayısıyla ordu hareket ettiği zaman ne kadar Alevi varsa kesti, astı, kırdı bil­mem ne yaptı. Dersim dağlarına iltica ettiler.

Esasen kendileriyle Harzemiler arasında öteden beri muave­nette bulunarak bunların taraftarı bir kitle halinde birleştiler. Birleştikleri Harzemiler de başladılar, çünkü Harzemiler asla bunları kendilerinden yukarı biliyorlardı. Her ikisinde Harzemiler tuttu, bunların kumandası altına geçti. Türkler iftiharla Kürtlüğü kabul ettiler. Bugün sorsan Dersimlilere; doğrudan doğruya Kürtoğlu Kürdüm der.

Sonra efendim, bu hal, tam o dağları geçtikten itibaren Dersimden katiyen bir kimse dışarıya çıkmadı.

İşte bu suretle Dersim dağlarının içerisinde mahsur kaldılar. O zamandan ta Sultan Mecid zamanına ka­dar mahsur kaldılar. Katiyen hariçle temasları yoktu. Zira vuruyordu ve bir kasabaya çıkamıyordu. Sırf dini hükümleri bir sözden ibaret kaldı. Yalnız bun­ların bazı saf olan kısımlarını Alevilik namı altında tadilâta uğratılmıştır.

Sonra bu halde iken yazık ki bazı camii şeriflerde öteden beri bakarsın vatanını hakkıyla takdir etmeyen efendilerden bazıları Kızılbaş’tır, Şii’dir.

Sonra efendim, bunlar bu halde iken mah­sur oldukları zamanda kendilerine bir idare aramak için başladılar para ile ağnamı (küçükbaş hayvan vergisi) değiştirmeye.

Zaten kendilerinin idareleri sırf koyun, keçiden iba­ret idi. Hariç ile mübadeleye, az, az değiştirmeye başladılar. Vay siz kurtsunuz diyerek, ellerinde zaten topu topu bir koyun idi, onları da ellerinden aldılar. Derken Dersimde eşkıyalık asıl bu yüzden ile­ri gelmiştir. Eşkıyalık ve bu yüzden birçok zulme uğ­radı. Bununla beraber İslamiyet’ten ayrılmamıştır ve ayrılmak taraftarı da değildir.

Zira Dersim bu hakika­ti isterseniz... bazı kanun maddesi teklif ettim. Ba­zı arkadaşlar dediler ki senelerden beri Hükümetimiz Dersime nüfuz etmiş mi, etmemiş mi? Zaten müstakil­dirler. Bir kere bunlar istiklâllerini istemiyorlar, ancak Hükümete sığınmak ve adalet bekliyorlar.

Sonra görüyorsunuz, Fransız ve İngilizler birta­kım yalanlar söylüyorlar. Kürdistan’a bir şekil ver­melidir, böyle olmalıdır diyorlar. Bunlar sırf Kürtleri, Türklerden ayırmak, ikisini de boğmaktır. Başka bir fikir değildir. Bugün Kürt Türk’ten ayrılsa pek fena olur. Bilmiyorum Beyefendi başka Kürtleri bilmem, fakat Dersimin vaziyeti böyledir.

O sırada Bitlis mebusu Resul Bey; “O fikre kapılanlar İngi­liz parasına kapılanlardır” dedi. Salından alkışlar yükseldi.

Hasan Hayri Bey devam etti:

Arz etmek istiyorum ki bu, yakın zamanlarda oldu. Üç yüz otuz bir (1915) senesi nihayetlerinde Erzurum işgale uğradığı zaman bir iki kazayı bastılar. Sonra Vehip Paşayı cepheden istediler. Dersim mevki kumandanı olarak gönderdi­ler.

Ne ise gittik, kendi milletimizden, ağalarımızdan rica ettik. Sancak kuşatmasını kaldırdık. Ötekilerini de urduk, sükûnet peyda oklu.

Sonra Rumlar geldiler, bilâhare Erzincan'ı istilâ etti. Erzincan'ı isti­lâ ettikten sonra Erzincan'a propagandaya, Ermeniler vasıtasıyla Dersim'i kuşatmaya başladılar.

Aynı za­manda baktım bir gün bir kâğıt geliyor. Bir Kürt vasıtasıyla geldi. Oğlan bunu kim sana verdi diye sordum, bilmem diye cevap verdi. Kâğıt kimden diye sordum... Nikola’nın baş tercümanı Çerkez Ha­san, bendeniz orada mevki kumandanı bulunuyordum. Dersim'de öteden beri gerek Hükümete karşı, gerek ahaliye karşı vukua gelen ...

Dersimliler benim ve aile­min kumandası altında toplandılar. Meselâ ailemiz­de bir amcam var, yüz yaşında, nafizi kelâm. O imiş ve bunun yeğeni bulunmam nedeniyle... Böyle muktedir imişim, kendisine anlatmışlar. O da bana o yolda kâğıt yazıyor ki, Dersim halkının düşüncelerini bize çevirdiğiniz vakitte istediğiniz kadar nakdi mükâfat var.

Kral namına, Çar namına veyahut teş­kil olunacak prensliğe adaylığı kabul etmek tekli­fi.

Bir kere Dersim'in halkının düşüncelerini zaten bir daha Rus lehine çevirmeye hacet yoktu. Ancak Der­sim'in bu gibi hallerin önünü almak için o efkârı Rus aleyhine çevirdiler. Çünkü idare suiistimali Dersim'i, Rusya'ya meylettirmişti. Ruslar bunu sırf benim şah­sımın bulunmasını mani olarak görüyorlardı. Bana tutuyor mil­yonlarca lira teklif ediyor ve tabi bunu bir kaç ağa nezdinde okudum. Biz bu parayı kabul edemeyiz de­dim.

İslamiyet’i de bu yüzden mahveder alçaklar.

Be­nim bu ağalara bütün sırrımı söylediğim için bü­tün Dersim ileri gelenleri bugünkü günde beni Mebus seçtirdiler. Beni bütün ileri gelenler kendi kuvvetleriyle beni Mebus çıkardılar.

Çünkü vicdanımı suiistimal etmediğimden dolayı ancak bendeniz Meclisi Âlinize Dersim namına bir teklifte bulunsam ve hini hacette maruzatım ne gibi sebeple olduysa, onu da is­pat etmeye hazırım.

OKUYUCU YORUMLARI

UYARI:Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.(Yorum Yapanın Taahütü)Yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
Ad Soyad
E-Posta
Yorum
Foto GaleriTÜMÜ
Video Galeri
Video GaleriTÜMÜ

ÇOK OKUNANLAR

ŞANS OYUNLARI


Yukleniyor
İçerik Yükleniyor...

Gazeteler:

Hava Durumu


Yukleniyor
İçerik Yükleniyor...

NAMAZ VAKİTLERİ :

Bekleyiniz
İçerik Yükleniyor...

SON YORUMLAR

BURCLAR


Yukleniyor
İçerik Yükleniyor...

FaceBook

E-Posta Listesine Katıl

E-Posta Adresi:

Copyright ©2010 - Tüm hakları saklıdır.
PHP Haber Sitesi Türkiye Tasarım
Haber Kritik- Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz Ve kaynak gösterilmeden Alıntı Yapılamaz. Yayınlanan Tüm Haber Ve Açıklamalar İlk Kaynaktan Ulaştırılan Açıklamalardır. Sitemiz Bu Açıklamalara Ekleme Veya Müdahelede Bulunmadan Yayınlar. Yorum,Makale, Sizden Gelenler Bölümündeki Yazılardan Yazanlar Sorumludur. Harici Bilgiler Ayrı Bir Sayfada Açılır. Haber Kritik Bu Linkler Ve İçeriklerinden Sorumlu Değildir.Her Türlü Haber Ve İletişim İçin haberkritik@gmail.com Adresini kullanabilirsiniz. Sitemizden Daha İyi Yararlanabilmek için Gizlilik İlekeleri Ve Yayın Prensiplerimzi Okuyunuz. Ekonomik Veriler Bilgilendirme Amaclidir.Kullanimindan Dogacak Sorunlardan Sitemiz Sorumlu Degildir.En İyi İnt Exp 8+ 1024x768 Görüntülenir